Przekazanie nieruchomości w rodzinie - darowizna czy testament? Poradnik prawny
Właściciele nieruchomości często stają przed dylematem: w jaki sposób uregulować sprawy majątkowe, aby bezpiecznie przekazać dorobek życia dzieciom lub wnukom? Wybór między umową darowizny a sporządzeniem testamentu rodzi odmienne skutki prawne, a także podatkowe. W obu przypadkach kluczowe jest dopełnienie formalności wymaganych przez polskie prawo.
Zarówno darowizna, jak i testament to instytucje prawa cywilnego służące do nieodpłatnego przekazania majątku. Różnica zasadnicza tkwi w momencie, w którym dochodzi do przeniesienia prawa własności, oraz w możliwości odwołania swojej decyzji.
Darowizna – przeniesienie własności za życia
Umowa darowizny to rozwiązanie, w którym prawo własności przechodzi na obdarowanego już w momencie podpisania aktu. Jest to najczęstsza forma wsparcia najbliższych członków rodziny, pozwalająca im na natychmiastowe dysponowanie otrzymanym mieszkaniem czy działką.
Należy pamiętać, że zgodnie z Kodeksem cywilnym, przeniesienie własności nieruchomości pod rygorem nieważności wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Strony stawiają się w kancelarii, gdzie notariusz, jako osoba zaufania publicznego, sporządza stosowny dokument.
Kluczową zaletą darowizny w kręgu najbliższej rodziny (tzw. zerowa grupa podatkowa: małżonkowie, zstępni, wstępni, pasierbowie, rodzeństwo, ojczym i macocha) jest możliwość całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn. W przypadku dokonania tej czynności u notariusza, to on zgłasza ten fakt do Urzędu Skarbowego, zdejmując ten obowiązek z obdarowanego.
Testament – rozporządzenie na wypadek śmierci
Alternatywą jest sporządzenie testamentu. W przeciwieństwie do darowizny, dokument ten wywołuje skutki prawne dopiero w momencie śmierci testatora. Do tego czasu właściciel pozostaje jedynym dysponentem swojej nieruchomości – może w niej mieszkać, sprzedać ją lub wynająć, bez konieczności pytania o zgodę przyszłych spadkobierców.
Testament można napisać odręcznie, jednak testament notarialny posiada znacznie wyższą moc dowodową. Jest trudny do podważenia, a oryginał aktu jest bezpiecznie przechowywany w archiwum kancelarii, co eliminuje ryzyko jego zgubienia, zniszczenia lub ukrycia przez osoby niepowołane. Dodatkowo notariusz może zarejestrować dokument w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT), co ułatwia spadkobiercom jego odnalezienie po latach.
Dokumenty niezbędne do czynności
Niezależnie od wybranej ścieżki (darowizna czy testament), wizyta w kancelarii wymaga wcześniejszego przygotowania. W przypadku obrotu nieruchomościami konieczne jest okazanie m.in. podstawy nabycia (np. wypisu aktu notarialnego, na podstawie którego nabyto lokal) oraz odpisu z księgi wieczystej.
Przed wizytą warto dokładnie zweryfikować listę wymogów formalnych, aby uniknąć konieczności uzupełniania braków. Merytoryczne informacje dotyczące procedur prawnych oraz wykaz dokumentów niezbędnych do sporządzenia aktu notarialnego zostały zaczerpnięte ze strony https://kancelarianotariusz.pl/. Zapoznanie się z tymi wymogami znacznie usprawnia proces czynności notarialnej.
Bezpieczeństwo obrotu i podatki
Rola notariusza nie ogranicza się jedynie do sporządzenia dokumentu. Jako płatnik podatków, notariusz oblicza, pobiera i odprowadza do Urzędu Skarbowego należny podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) oraz podatek od spadków i darowizn (jeśli w danym przypadku występuje). Dzięki temu strony czynności zyskują pewność, że przekazanie majątku odbyło się zgodnie z prawem, a kwestie fiskalne zostały uregulowane definitywnie.
